Het waterbeheer

Dit deel van de site wil antwoord geven op vragen als:

Hoe is de situatie van de deltawatersystemen nu, wat gaat er goed, wat gaat er minder goed?
Wat is er veranderd, een vraag gericht op de functies die het Deltagebied heeft zoals visserij, recreatie...
Hoe denken we in de toekomst met het Deltagebied om te gaan?

Juist over deze vragen wordt nog nagedacht. De provincies Zeeland, Noord-Brabant en Zuid-Holland bijvoorbeeld, zijn bezig een integrale toekomstvisie op te stellen voor het hele Deltagebied. Dit doen zij (binnen het project Delta Inzicht) in samenspraak met belanghebbenden en belangstellenden.
Rijkswaterstaat ordent en bundelt de informatie over de toestand van de wateren in de Delta.
Na afronding van deze projecten zullen er op de bovenstaande vragen 'antwoorden anno 2003' te geven zijn. Anno 2003, want de antwoorden op dit soort vragen blijven meeveranderen met de tijd, de veranderende omstandigheden en veranderende inzichten.

Veranderde watersystemen

De Deltawerken hadden een aantal onvermoede neveneffecten op het gebied van milieu en natuur. De afsluiting van de zeearmen bood niet alleen veiligheid, maar leidde ook tot ongekende veranderingen in de watersystemen van het deltagebied.

Het getij, waarvan de invloed ooit tot ver landinwaarts waarneembaar was, verdween. De gelijkmatige overgang van zoet naar zout water was weg, tezamen met de bijbehorende flora en fauna. Geulen en kreken slibden dicht. Slikken en platen raakten voorgoed onder water en oevers kalfden af door het - nu steeds op dezelfde hoogte - kabbelende water. En het wegvallen van een vrije doorgang naar zee deed de bezinking van, vaak verontreinigd, rivierslib sterk toenemen.

Dit alles kan nooit meer volledig ongedaan worden gemaakt. Het zoete water van het Brielse Meer zal nooit meer zout zijn. Een terugkeer naar de oude situatie is ook niet het streven. Wel tracht men de effecten van het menselijk ingrijpen te beperken, natuurwaarden te behouden en waar mogelijk te herstellen en te ontwikkelen. Sommige gebieden bieden daar zelfs uitstekende mogelijkheden toe. Met name in het Haringvliet, het Hollandsch Diep en de Biesbosch kunnen de watersystemen voor een belangrijk deel worden hersteld.

Nieuw waterbeheer

Vlak na de watersnoodramp stond de omgang met het water nog uitsluitend in het teken van verdediging tegen de zee. Tegenwoordig vraagt de kustverdediging een brede benadering toegespitst op het hele deltagebied en zijn bewoners: van de mens, die droge voeten wenst te houden tot en met de kleinste zeester, die zich vastklampt aan de glooiingen van de Oosterscheldedijk.

Eind jaren tachtig speelde de overheid daar actief op in en ontstonden de contouren voor een nieuw waterbeheer. Daarin werden alle belangen van het hele deltagebied betrokken: de waterkwaliteit, het milieu, de natuurontwikkeling, de visserij en de recreatie, maar ook de zoetwatervoorziening, de landbouw, de scheepvaart en de industrie. Bij dit zogenaamde 'integraal waterbeheer' worden al deze aspecten tegen elkaar afgewogen. Maar in alle gevallen moet de veiligheid tegen overstromingen gegarandeerd zijn.

Inmiddels wordt dit nieuwe waterbeheer met succes toegepast door Rijkswaterstaat, waar - behalve ingenieurs - ook ecologen en morfologen een bijdrage leveren. Strakke oeververdedigingen hebben plaats gemaakt voor milieuvriendelijke oevers. Duinzand mag op bepaalde plekken weer onbekommerd stuiven, omdat niet ingrijpen soms fraaie stukjes natuur oplevert. Opgespoten broedeilanden trekken andere soorten vogels aan. De visrijkdom neemt toe door het creëren van speciale paaigebieden voor vissen.

Natuurontwikkeling: wikken en wegen

De nieuwe aanpak heeft sinds 1985 geleid tot een groot aantal natuurontwikkelingsprojecten in de Delta. Deze projecten varieerden van milieuvriendelijke oeververdediging - kwetsbare afkalvende oevers beschermen met dammen ervoor - tot het opspuiten van duinen en zandplaten voor vogels. Zo zijn de duingebieden uitgegroeid tot een fraaie stukjes Nederlandse kust, waar duindoorn en kardinaalsmuts bloeien. Op het voormalige werkeiland Neeltje Jans, waar ooit betoncentrales en bouwdokken waren, zijn vogeleilanden, slufters en duingebieden aangelegd.

Het hedendaagse waterbeheer vraagt een voortdurend inschatten van de situatie, een wikken en wegen over waar wel en waar niet te saneren, waar nieuwe natuur te ontwikkelen, waar slechts passend te sturen of waar de natuur gewoon haar gang te laten gaan.

Delta Inzicht

In het Deltagebied doen zich ontwikkelingen voor waar beleidsmakers niet om heen kunnen: de zeespiegelstijging, de verhoogde rivierafvoeren en de metropoolvorming er omheen.
De vraag is of deze, zo op het oog bedreigende ontwikkelingen tóch kansen kunnen vormen. Kansen om de ecologische schaduwkanten van de Deltawerken op te lossen, kansen voor de recreatie, voor de visserij, voor de scheepvaart zonder dat dit ten koste gaat van andere functies in dit gebied.

Integrale Visie

Daarom zijn de provincies Zuid-Holland, Noord-Brabant en Zeeland in samenspraak met een groot aantal instanties bezig met het formuleren van een integrale visie op de toekomst van de Deltawateren. De Stuurgroep Delta InZicht, waarin de drie provincies, het rijk, de gemeenten, de waterschappen en allerlei belangengroepen vertegenwoordigd zijn, hanteert daarbij de volgende aanpak. Ze is begonnen met zich af te vragen hoe de mensen zouden willen dat de Deltawateren er over pakweg 30 jaar uitzien, als ze geen rekening hoeven te houden met allerlei wetten en praktische bezwaren. In een serie bijeenkomsten is gediscussieerd over de vraag, hoe de belangrijkste verschillen tussen het toekomstbeeld en de huidige situatie overbrugd kunnen worden.

Toekomstbeeld

Het Toekomstbeeld is op 12 november 2001 vastgesteld door de Stuurgroep. Het is gebouwd op vier pijlers: de duurzaamheid, het unieke karakter van het Deltagebied, de Europese dimensie en de gevolgen van de klimaatsverandering.

Het is opgebouwd volgens de lagenbenadering, die ook in de Vijfde nota Ruimtelijke Ordening is gebruikt. De belangrijkste veranderingen doen zich in het Toekomstbeeld voor in de laag van de ondergrond. De ondergrond van het Deltagebied is van nature dynamisch, veranderlijk. De mens heeft die dynamiek vastgelegd door inpolderingen in het tweede millennium en door de aanleg van dammen in de laatste halve eeuw. In het Toekomstbeeld is die dynamiek deels hersteld, zodat de watersystemen weer op een gezonde manier als estuarium kunnen functioneren. De rivieren zijn schoon en stromen weer door alle Deltawateren naar zee. De harde scheiding tussen de Deltawateren is in feite opgeheven, zonder dat dit ten koste gaat van de veiligheid.

Veel functies profiteren van het herstel van de natuurlijke dynamiek (de visserij, de recreatie, de scheepvaart). Voor de functies waarvoor dat niet het geval is zijn in het Toekomstbeeld voorzieningen getroffen ter compensatie van de negatieve gevolgen.

Op de hoogte blijven

Als u geïnteresseerd bent in hoe het verder met het Deltagebied gaat, dan kunt u kijken op de site www.delta-wateren.nl. Op deze site staan de gevolgen van de deltawerken en de maatregelen die in het kader van project Delta Inzicht/Duurzame Delta zijn genomen. Elk deltawater wordt apart belicht en er wordt ingegaan op de samenhang in het hele gebied en de rol die de delta (kan spelen) speelt in het waterbeheer van Nederland. Deze site wordt actueel gehouden, alle nieuwe ontwikkelingen zijn er te lezen.

Relevante website

top